بِسْمِ اللَّـهِ الرَّحْمَـنِ الرَّحِیمِ
استکبار و استکبار ستیزی
روز ۱۳آبان، یادآور حوادث مهمی است که در شکل گیری انقلاب اسلامی و بیرون راندن مظهر استکبار یعنی آمریکا از ایران نقش اساسی داشتند. در روز ۱۳ آبان ۱۳۵۸، دانشجویان مسلمان پیرو خط امام، لانهی جاسوسی آمریکا را در تهران تسخیر کردند و جاسوسان آمریکایی را به گروگان گرفتند. بدین ترتیب، مبارزه ی ضد آمریکایی مردم ایران، ابعاد جدیدتری پیدا کرد. بنابراین، نمایندگان مجلس شورای اسلامی، این روز را به روز «ملّی مبارزه با استکبار» نام گذاری کردند.
استکبار چیست؟ ویژگیهای او چگونه است؟ ومصادیق استکبار در دنیای امروزی چه کسانی هستند؟.
معناومفهوم استکبار
استکبار از ریشه «ک ـ ب ـ ر» و به معناى برتری خواهی[1]، امتناع از پذیرش حق از روى عناد و تکبّر[2]، و خود بزرگبینی دروغین[3]
و حالتی که ناشی از خودبرتربینی در انسان ظاهر میشود را استکبار می نامند. [4]
بر اساس تعاریف ارائه شده مستکبرین کسانی هستند که به ناحق به دنبال برتری بر دیگران هستند.
مستکبرین و ویژگیهای آنها در قرآن کریم
واژه استکبار و مشتقات آن ۴۸ مرتبه در قرآن کریم آمده است. استکبار یکی از مهمترین مفاهیم قرآنی و روایی است. در همه مواردی که لفظ استکبار در این منابع به کار رفته در معنای مذموم و برای نکوهش مستکبرین بوده است.اهمیت تبیین مفهوم استکبار و فرهنگ مستکبرین به منظور مبارزه با آن در ً حدی است که خالق متعال در قرآن کریم صرفا بر بیان معنای استکبار بسنده نکرده است و برای روشنگری بیشتر به بیان ویژگیهای فرهنگ استکباری که عبارتند از: خودبرتربینی یا تعبیری خود بهتر بینی، فخر بر امتیازات مادی، انکار رسالت انبیاء، فسق و تحقیر تودههای مستضعف. شیوهه ای عملیاتی استکبار که عبارتند از: به بردگی گرفتن انسانها، جنگ روانی، تهمت و فریب، سرکوب و ایجاد جامعه طبقاتی همچنین شیوههای مبارزه با مستکبران در ابعاد سیاسی – نظامی شامل حمایت از مستضعفان، تحقیر مستکبران و استفاده از شعار لعن و نفرین بر مستکبرین در ابعاد فرهنگی- اجتماعی شامل ارائه فرهنگ توحیدی و ابطال فرهنگ استکباری و در بعد اقتصادی شامل دمیدن روح قناعت و بیاعتنایی نسبت به ثروتمندان و دستیابی به استقالل اقتصادی و همچنین استکبارستیزی پیامبران پرداخته است.
در روایات اسلامی و سیره معصومین هم تبیین ویژگیهای جبهه استکبار قویا مورد توجه بوده است و آنها علاوه بر آنکه خود به مبارزه با مستکبرین پرداختهاند این مهم را برای پیروان خود نیز تجویز کردهاند.
شیطان که برای نخستین بار به مخالفت با امر پروردگار پرداخت، به عنوان سردمدار مستکبرین در قرآن معرفی شده است. علاوه بر شیطان افراد بسیاری ازجمله فرعون، نمرود، قارون ( که خداوند او و اموالش را به زمین فروبرد و هیچکس نتوانست به او کمک کند.)وو همه حاکمان ستمگر در طول تاریخ… به عنوان مستکبر در قرآن معرفی شده اند؛ بنابراین بهترین راه شناخت ویژگیهای فرهنگ استکبارى از دیدگاه قرآن، در گام نخست شناخت چهره هاى شاخص مستکبر و سپس تعمق در روش و منش آنها از طریق خود آیات قرآن کریم است. آیات قرآن کریم مهمترین ویژگیهای مستکبران را چنین عنوان نموده است: خودبرتربینی یابه تعبیری خودبهتر بینی[5] (توجه به خویش و خود را محور پنداشتن)، تحقیر توده های مستضعف[6]، تعبید به معنای بنده گرفتن و مردم را به زور به اطاعت خود واداشتن در عین محروم کردن از حقوق[7] چنان که دراین آیه فرعون و قومش بنی اسرائیل را بندگان خود میداند. (فَقالُوا أَ نُؤْمِنُ لِبَشَرَیْنِ مِثْلِنا وَ قَوْمُهُما لَنا عابِدُونَ)[8]، تهمت، فریب و خدعه(تهمت و تبلیغات شیطنت آمیز همراه با مکر و حیله برای فریب مردم از دیگر روشهای مستکبران است.) و نقض عهد میداند.
که به سه صورت ونوع در انسان نمایان می شود استکبار عبادی که استکبار در برابر پروردگارمتعال میباشد و درآیات متعددی از قرآن کریم به این نوع از استکبار اشاره شده است، از جمله سوره نساء آیه ۱۷۳-۱۷۲،استکبار سیاسی (مستکبران سیاسى، کسانىاند که حاکمیت و اداره جامعه را به ناحق دست مىگیرند و بندگان خدا را کوچک، پست، نادان و صغیر و خود را قیّم و بزرگ آنان مىشمرند و بر گردن آنان سوار مىشوند و آنان را به بردگى مىگیرند و به ناحق و برخلاف اصول فطرى، عقلى و دینى بر مردم حکم مىرانند. استکبار فرعون، نمرود و همه حاکمان ستمگر در طول تاریخ از این نوع بوده است)، استکبار اقتصادی (برترىجویى اقتصادى به واسطه داشتن امکانات مالى )
مفهوم استکبار و استکبارستیزی در کلام مقام معظم رهبری
– آیت الله خامنه ای رهبر معظم انقلاب درباره معنی استکبار فرمودند: «…استکبار یعنی چه؟ استکبار یک تعبیر قرآنی است؛ در قرآن کلمهی استکبار به کار رفته است؛ آدم مستکبر، دولت مستکبر، گروه مستکبر، یعنی آن کسانی و آن دولتی که قصد دخالت در امور انسان ها و ملّت های دیگر را دارد، در همهی کارهای آنها مداخله می کند برای حفظ منافع خود؛ خود را آزاد می داند، حقّ تحمیل بر ملّت ها را برای خود قائل است، حقّ دخالت در امور کشورها را برای خود قائل است، پاسخگو هم به هیچکس نیست؛ این معنای مستکبر است. نقطهی مقابل این جبههی ظالم و ستمگر، گروهی هستند که با استکبار مبارزه می کنند؛ مبارزهی با استکبار یعنی چه؟ یعنی در درجهی اوّل زیر بار این زورگویی نرفتن؛ معنای استکبارستیزی یک چیز پیچوخمدارِ پیچیدهای نیست؛ استکبارستیزی یعنی یک ملّتی زیر بار مداخلهجویی و تحمیل قدرت استکبارگر یا انسان مستکبر یا دولت مستکبر نرود؛ این معنای استکبارستیزی است. من البتّه انشاءالله در آینده در یک فرصتی با شما جوان ها، دانشجوها، دانشآموزان دربارهی استکبار و استکبارستیزی یک صحبت مفصّلی باید بکنم که الان مجال آن نیست؛ اجمالاً این معنای استکبار و این معنای استکبارستیزی است…»[9]«…استکبارستیزی عدم تسلیم در مقابل فشارها است. در این زمینه هم ایستادیم. این کار، سخت بود؛ اما جمهوری اسلامی توانست این کار سخت را با موفقیت انجام دهد…»[10]
استکبار، یعنى روح تکبر و بى اعتنایى به ارزش هاى ملت هاى دیگر و دخالت در امور ملت ها و به خود حق دادن؛ همین چیزى که الان در کلمات رؤساى امریکایى ملاحظه مى کنید. راجع به دخالت خودشان در عراق یا هرجاى دیگر طورى حرف مى زنند، مثل این که این ها صاحبان دنیایند! واقعاً انسان کمتر دولتى را مى تواند پیدا کند که با لحنى حرف بزند که این ها راجع به کشورهاى خاورمیانه حرف مى زنند! این کشورها را مال خودشان مى دانند. استکبار یعنى این.[11]
مبارزه با استکبار جزء مهمترین مبانی و شعارها
یکی از مهمترین شعارهای انقلاب اسلامی ایران، علاوه بر استقلال و آزادی، که در نهایت به استقرار جمهوری اسلامی منجر شد، مبارزه با استکبار است. در واقع استکبارستیزی، چه در دوران مبارزه با رژیم پهلوی و چه در دوران استقرار انقلاب، از جایگاه خاصی در گفتمان حکومت اسلامی برخوردار بوده است و بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران و همچنین رهبر معظم انقلاب، علاوه بر اینکه در مقام نظر به تئوریزه کردن استکبار و بیان شاخصههای آن پرداختهاند، الگویی عملی از مبارزه با استکبار را نیز به نمایش گذاشتهاند
– رهبر انقلاب اسلامی با اشاره به اصل استکبار ستیزی و کوتاه نیامدن در مقابل دشمن در سخنانی یادآور شدند: «…در مقابل دشمن مستکبر نباید کوتاه آمد بلکه باید نظام اسلامی به حدی از اقتدار، استحکام و مصونیت برسد که دشمنان احساس کنند کاری از دست آنها برنمی آید…» [12]«…بحمدالله امروز عزّت مردم در کشور ما، بر اثر همین روح استکبار ستیزی است و استکبارستیزی موجب انزوای هیچ ملتی نمی شود…»[13]
[1] مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن، ج۱۰، ص۱۷-۱۸
[2] ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، ج۱۲، ص۱۳
[3] طریحی، فخرالدین، مجمع البحرین، ج۴، ص۹
[4] (راغب اصفهانی ۱۴۱۲ :۶۹۷ .)
[5] اعراف،۱۲
[6] هود، ۲۷
[7] طبرسی ۱۳۸۰ ج۱ ص۱ ۱۴
[8] مومتون،۴۷
[9] دیدار با دانشآموزان و دانشجویان دوازدهم آبان ۱۳۹۳
[10] خطبههای نماز جمعه تهران پانزدهم بهمن ۱۳۸۹
[11] بیانات رهبر معظم انقلاب در دیدار دانشجویان و دانش آموزان به مناسبت گرامیداشت سالروز ۱۳ آبان، ۱۳/۸/۱۳۸۱.
[12] (دیدار با نمایندگان مجلس خبرگان هفتم شهریور ۱۳۸۷)
[13] صحن مطهّر حضرت ثامن الحُجج، امام رضا (ع) اول فروردین ۱۳۷۷