اللّٰهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الحُجَّةِ بْنِ الحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلَىٰ آبائِهِ فِي هٰذِهِ السَّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَلِيلاً وَعَيْناً حَتَّىٰ تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فِيها طَوِيلاً . . .

پیامبر اکرم صلوات الله علیه: « اَلْإِسْلاَمُ يَعْلُو وَ لاَ يُعْلَى عَلَيْهِ» اسلام همیشه (نسبت به دیگر ادیان) برتری دارد و هیچ چیزی بر آن برتری ندارد. (من لا یحضره الفقیه، ج۴، ص۳۳۴)

مولود مبارک و با کرامت (ولادت امام محمدتقی علیه السلام)

 

امام جواد علیه السلام در دهم رجب و به قولى در نوزده ماه رمضان سال ۱۹۵هجرى به دنیا آمد. نام مادرش سَبیکه نوبیه بود. امام رضا علیه السلام او را خیزران نامید. القاب وى تقى، جواد، قانع، زکى، منتجب و مرتضى و کنیه‏اش اباجعفر ثانى است.[1]

در انتظار ولادت‏

از ویژگیهاى ولادت امام نهم علیه السّلام این است که شیعیان از مدتها قبل بى‏صبرانه منتظر ولادت آن حضرت بودند. این انتظار، از اطلاع آنان به موارد زیر ناشى مى‏شد:

الف- خلقت نور امامان‏

روایات زیادى از رسول خدا (صلی الله علیه و آله) و ائمه اطهار علیهم السلام درباره خلقت نور آن بزرگواران قبل از آفرینش زمین و آسمان رسیده است که به ذکر یک نمونه بسنده مى‏کنیم.

«سلمان فارسى» مى‏گوید: خدمت رسول خدا (صلی الله علیه و آله) رسیدم. چون نظر مبارک آن حضرت به من افتاد فرمود:

«اى سلمان، خداوند هیچ پیامبرى را نفرستاد، مگر آنکه دوازده جانشین برایش قرار داد.

گفتم: این مطلب را از کتب آسمانى پیشین؛ (تورات و انجیل) نیز دانسته‏ام.

فرمود: آیا دوازده جانشین مرا که خداوند آنان را براى امامت پس از من برگزیده است، شناخته‏اى؟

گفتم: خدا و رسول او داناترند.

فرمود: اى سلمان، خداى تعالى مرا از نور مختار منتخب خود آفرید. آنگاه مرا فراخواند، اطاعتش کردم، و از نورِ من «على» را آفرید. پس او را فرا خواند. او نیز خداوند را اطاعت کرد. و از نور من و على، «فاطمه» را خلق کرد و او را فرا خواند. او نیز به اطاعت خداى تعالى مشغول شد. آنگاه از من و على و فاطمه، «حسن و حسین» را آفرید و آن دو را فراخواند. آنان نیز او را اطاعت کردند. آنگاه خداوند از نور «حسین» نُه امام دیگر را آفرید و آنان را فراخواند، پس وى‏ را اطاعت کردند، و این درحالى بود که هنوز خداى متعال آسمان بلند، زمین پهناور، هوا، آب، فرشته و بشر را نیافریده بود. و ما او را تسبیح و تقدیس مى‏کردیم، از او شنوایى داشتیم و اطاعتش مى‏کردیم.[2]

ب- بشارت ولادت امام جواد (ع)

احادیث زیادى از رسول خدا (صلی الله علیه و آله) و امامان پیشین، ولادت امام جواد (علیه السلام) را خبر داده بودند.

امام رضا (علیه السلام) از پدرش موسى بن جعفر (علیه السلام)) و او از رسول خدا (صلی الله علیه و آله) نقل مى‏کند که فرمود:

پدرم فداى پسرِ بهترین کنیزان باد! پسرِ همان (زنى) که اهل «نُوبه» است، دهانش خوشبو و داراى رحمى برگزیده است.[3]

امام کاظم (علیه السلام) به یکى از یاران خود به نام «یزید بن سلیط»، پس از معرفى على بن موسى الرضا (علیه السلام) به عنوان جانشین خود فرمود:

«چون‏او را دیدار کردى به‏وى مژده بده که‏خداوند پسرى‏امین و مبارک‏به او خواهدبخشید».[4]

بزنطى مى‏گوید: ابن نجاشى به من گفت: بعد از امام رضا (علیه السلام) چه کسى امام شما خواهد بود؟ من خدمت آن حضرت رسیدم و گفته او را نقل کردم. فرمود:«بعد از من، فرزندم امام است».

و این سخن در زمانى بود که آن حضرت هنوز فرزندى نداشت.[5]

از انتظار تا نگرانى‏

به رغم وجود این روایات، انتظار شیعیان تا مدتها نه تنها برآورده نشد که تبدیل به‏ نگرانى گشت؛ چه آن که آنان مى‏دیدند بیش از ۴۵ سال از زندگانى امام هشتم (علیه السلام) سپرى شده است و هنوز فرزند پسرى ندارد. بیم آنان بیشتر از آن جهت بود که دستگاه جور و ستم عباسى بر آن حضرت یورش برده و قبل از آن که فرزندش متولد شود او را به شهادت برساند.

این نگرانى به حدى بود که گاه ناچار مى‏شدند خدمت امام (علیه السلام) برسند و مسأله را به شکلهاى مختلف با آن حضرت در میان گذارند.

گاه به امام (علیه السلام) عرض مى‏کردند: «از خدا بخواهید که فرزندى نصیبتان فرماید.»[6]

گاهى از آن حضرت مى‏پرسیدند: آیا امامت در عمو، یا دایى و یا برادر تحقق پیدا مى‏کند؟

امام (علیه السلام) مى‏فرمود: خیر. آنان با ناباورى مى‏گفتند: پس در چه کسى محقق مى‏شود؟ مى‏فرمود:

در فرزندم! و این (پرسش و پاسخ) قبل از ولادتِ امام جواد (علیه السلام) بود.[7]

بعضى اوقات نیز با حالت یأس به آن حضرت مى‏گفتند:

«سنى از شما گذشته است، بدون آنکه فرزندى داشته باشید!

امام رضا (علیه السلام) مى‏فرمود: امامى از دنیا نمى‏رود تا اینکه امام بعد از خود را ببیند![8]

این نگرانى با تبلیغات و پخش شایعات از سوى سران واقفیه مبنى بر زنده بودن امام کاظم (علیه السلام) و غیبت آن حضرت و عقیم بودن امام رضا (علیه السلام) به اوج خود رسید. به حدى که برخى نسبت به امامت پیشواى هشتم (علیه السلام) نیز دچار تردید شدند.

یکى از این افراد به نام «ابن قیاما» که جزو فرقه واقفیه بود و امامت حضرت رضا (علیه السلام) را قبول نداشت‏[9] در دو برخورد بوسیله نامه و حضورى بر این نکته تکیه کرد.

«ابن بشار» مى‏گوید: ابن قیاماى واسطى نامه‏اى به امام (علیه السلام) نگاشت و در آن گفت:

تو چگونه امام هستى در حالى که فرزندى ندارى؟!

امام رضا (ع) در پاسخ فرمود:

تو از کجا مى‏دانى که من فرزندى ندارم؟ به خدا قسم روزها و شبها سپرى نمى‏شود تا آن که خداوند به من پسرى عنایت فرماید که حق و باطل را از هم جدا سازد.[10]

و نیز «حسین بن بشار» مى‏گوید:

همراه «حسین بن قیاما» در «صِرْیا» خدمت امام رضا (علیه السلام) رسیدیم.

امام (علیه السلام) به فرمودند: اگر کارى دارید بگویید.

حسین بن قیاما گفت: آیا امکان دارد زمین خالى از حجت باشد؟

– خیر.

– آیا ممکن است در یک زمان دو امام باشد؟

– خیر، مگر آنکه یکى از آنان صامت (و پیرو دیگرى) باشد.

– اکنون دانستم که تو امام نیستى!

– از کجا دانستى؟

– از آنجا که شما فرزندى ندارید و پیشواى بعد مى‏بایست از صلب پیشواى قبل باشد.

– سوگند به خدا، روزها و شبها سپرى نخواهد شد مگر آنکه از صلب من پسرى متولد شود و همچون من در جایگاه امامت تکیه زند حق را بپادارد و باطل را نابود سازد.[11]

در آن زمان حضرت فرزند پسرى نداشت و پس از گذشت یک سال خداوند ابوجعفر (علیه السلام) را به او عنایت کرد.[12]

پایان انتظار

سرانجام مولود منتظر در شب دهم ماه رجب سال ۱۹۵هجرى به دنیا آمد.[13]

مورخان و محدثان نسبت به سال ولادتِ با سعادت نهمین پیشواى شیعیان، حضرت امام محمد تقى علیه السلام، اتفاق نظر دارند و همگى تولد آن بزرگوار را به سال ۱۹۵هجرى در مدینه منوره نوشته‏اند، ولى نسبت به ماه و روز میلاد اختلاف نظر دارند.

بسیارى از بزرگان مانند: «کلینى»، «شیخ مفید»، «ابن شهر آشوب»، «طبرسى»، «على بن عیسى اربلى»[14] ماه ولادت را ماه رمضان نوشته و بیشترشان روز جمعه نوزدهم رمضان را روز ولادت دانسته‏اند.[15]

برخى دیگر مانند «شیخ طوسى» و «ابن عیاش» زمان ولادت را دهم ماه رجب دانسته‏اند.[16]

دعایى که توسط سوّمین نایب خاص حضرت بقیهاللَّه الاعظم، جناب «حسین بن روح» از ناحیه مقدسه آن حضرت رسیده و مرحوم «کفعمى» آن را نقل کرده، مؤید نظریه دوم‏[17] است:

«اللَّهُمَّ إنّى‏ اسْأَلُکَ بِالْمَوْلُودَیْنِ فى رَجَبٍ مُحَمَّدَ بْنِ عَلِىٍّ الثَّانى‏ وَابْنِهِ عَلِىِّ بْنِ مُحَمَّدِ المُنْتَجَب»[18]

کیفیت ولادت‏

هنگامى که باردارى «خیزران» معلوم شد، «حکیمه»، دختر موسى بن جعفر (علیه السلام)، خدمت برادرش امام رضا (علیه السلام) نامه‏اى نوشت و آن حضرت را از این امر مطلع ساخت. امام هشتم (علیه السلام) در پاسخ نوشت: «او در فلان روز، از فلان ماه، باردار شده است، هنگامى که فرزندش متولد شد، هفت روز همراه و همدم او باش».[19]

حکیمه رویدادهاى شب ولادت آن حضرت را چنین تعریف مى‏کند:

وقتى زمان ولادت نزدیک شد، برادرم مرا خواست و فرمود:

اى حکیمه امشب فرزند مبارک «خیزران» متولد مى‏شود باید در وقت ولادت او حاضر باشى، چون شب شد دستور داد همراه قابله، وارد اتاق «خیزران» شوم. آن حضرت چراغى نزد ما افروخت و در را بر روى ما بست. چون وى را درد زایمان گرفت و او را بر بالاى تشت نشاندیم، چراغ خاموش شد. از این رو مضطرب و ناراحت شدیم. ناگهان مشاهده کردیم نور الهى تمام خانه را روشن کرد و حضرت ابوجعفر، امام جواد (علیه السلام) در تشت قرار گرفت در حالى که بر اندام مبارکش پوشش نازکى چون لباس قرار داشت که نورى از آن ساطع بود بگونه‏اى که از چراغ بى‏نیاز شدیم.[20]

امام صادق (ع) درباره نداى آسمانى و پاسخ امامان علیهم السلام پس از ولادت مى‏گوید:

زمانى که امامى به دنیا مى‏آید چشمانش به آسمان دوخته مى‏شود، چرا که منادى حق او را از عالیترین مکان عرش ندا مى‏دهد: اى فلان ابن فلان (محمد بن على)، تو را از میان بندگانم برگزیدم و خالص گردانیدم. جایگاه اسرار را به تو آموختم. گنجینه علم را به تو بخشیدم و تو را امین وحى و خلیفه خود در زمین قرار دادم. براى تو و آن که تو را دوست داشته باشد و ولایت تو را بپذیرد، رحمت خود را واجب مى‏گردانم و بر او بهشت‏هایم را عطا و جوار خویش را حلال مى‏کنم. سوگند به عزّت و جلالم، هر کس با تو دشمنى کند، وى را به شدیدترین عذابم گرفتار مى‏کنم، هرچند که در دنیا از روزى فراوان برخوردارش کرده باشم.

پس از آن که صداى منادى قطع شود، او در پاسخ، آیه ذیل را تلاوت مى‏کند:

«شَهِدَ اللَّهُ أَنَّهُ لا إلهَ الَّا هُوَ وَالْمَلائِکَهُ وَ أُولُوالْعِلْمِ قَآئِماً بِالْقِسْطِ لا الَهَ الّا هُوَ الْعَزِیزُ الْحَکیمُ»[21]

حکیمه مى‏گوید: من آن حضرت را گرفته در دامن گذاشتم و آن پرده‏اى که بدن مبارکش را پوشانده بود از خورشید جمالش برگرفتم و لباس بر او پوشاندم. حضرت رضا (علیه السلام) وارد شد و فرزند را از من گرفت، در گهواره گذاشت و به من فرمود که در کنار گاهواره او باشم.[22]

امام هشتم (علیه السلام) طبق سنت حضرت رسول (صلی الله علیه و اله) و پدرانش علیهم السلام امام جواد (علیه السلام) را تحنیک‏[23] کرد و در گوش راست او اذان و در گوش چپش اقامه گفت.[24] آن حضرت آن شب را تا به صبح در کنار گهواره فرزندش بود و با او نجوا مى‏کرد و اسرار الهى و علوم غیبى را به او تعلیم مى‏داد.[25]

مولود مبارک‏

حضرت رضا (علیه السلام) در همان شب ولادت، شیعیان را از تولد فرزند خود آگاه کرد و فرمود:

حق تعالى به من پسرى عنایت کرد که چون موسى بن عمران شکافنده دریاهاست و نظیر عیسى بن مریم (علیه السلام) است که حق تعالى مادر او را مقدس و مطهر گردانید و طاهر و مطهر آفریده شده بود.[26]

با شنیدن این خبر دل شیعیان شاد، چشم آنان روشن و نگرانى ایشان برطرف شد و خدا را بر این نعمت سپاس گفتند.

با ولادت آن گرامى، دشمنان و بدخواهان بویژه واقفیّه مأیوس و ناکام شده از موضع خود عقب نشستند و دوستان و شیعیان شادمان شدند و شک و تردید آنان به یقین و استوارى ایمان تبدیل گشت. و شاید به همین دلیل پدر بزرگوارش فرموده است:

«این مولود، مولودى است که در اسلام، پربرکت‏تر از او براى شیعیان ما زاده نشده است!»[27]

کراماتی از امام جواد علیه السلام‏

«امامت» از دیدگاه شیعه، همانند «رسالت»، مقام و منصبى است که خداوند به بندگان برگزیده‏اش عنایت کرده، و آن بزرگواران را به قدرتى الهى به نام «معجزه» و «کرامت» مجهز نموده، تا با انجام کارهاى خارق العاده که از توان افراد عادى خارج است قدرتِ خدادادىِ خود را بر کسانى که به آنان معرفت پیدا نکرده‏اند نشان دهند، و از طرفى، هر کس نتواند دعوى امامت نماید.

در کتابهاى روایى و تاریخى معجزات و کرامات بسیارى از امام جواد (علیه السلام) نقل شده است که در این قسمت به برخى از آنها اشاره مى‏کنیم.

۱. استجابت دعا

امامان معصوم (علیهم السلام) در پیشگاه ربوبى از ارج و قرب خاصى برخوردارند. آنان هیچگاه دست به دعا برنمى‏داشتند مگر اینکه اجابت مى‏شده است. در زندگانى امام جواد (علیه السلام) نیز به موارد زیادى از استجابت دعا برمى‏خوریم؛ از جمله:

الف) «ابوهاشم» مى‏گوید: من به خوردن گِل عادت داشتم. از حضرت جواد (علیه السلام) درخواست کردم تا از خداوند بخواهد که مرا از این کار ناپسند بازدارد.

امام (علیه السلام) لحظه‏اى سکوت کرد، سپس فرمود: «خداىِ تعالى خوردن گِل را از سَرِ تو انداخت».[28]

ب) پس از آنکه «ام الفضل»، امام جواد (علیه السلام) را مسموم کرد از کار خود پشیمان شد و به گریه افتاد. امام (علیه السلام) به او فرمود:

«این چه گریه‏اى است؟ خداوند را قسم مى‏دهم که تو را به فقرى جبران ناشدنى و مرضى‏ آشکار که مخفى کردنى نیست مبتلا فرماید».

راوى مى‏گوید: پس از آن «ام الفضل» به مرض «ناسور» مبتلا شد. این بیمارى زخمى بود که هر بار پس از بهبودى موقّت، مجدّداً عود مى‏کرد. او هر چه داشت براى درمان زخم صرف کرد بطورى که مدتى بیش نگذشت که در نهایت تنگدستى به کمک مردم نیازمند شد. او مرتب نزد پزشکان مختلف مى‏رفت. ولى از هیچ درمانى نتیجه نگرفت تا آن که به آن بیمارى هلاک شد.[29]

ج) «حسین بن داود قمى» مى‏گوید: خدمت امام جواد (علیه السلام) رسیدم. در آن هنگام همسرم حامله بود. به آن حضرت عرض کردم، قربانت گردم از خدا بخواه فرزند پسرى به من عنایت فرماید. حضرت چند لحظه سر را به زیر انداخت و سکوت کرد آنگاه سر را بالا آورد و سه مرتبه فرمود: «خداوند فرزند پسرى به تو عنایت خواهد کرد.» سپس به مکه رفتم. در آنجا دوستان خبر آوردند که خداوند به من پسرى داده است.[30]

زنده کردن مُردگان‏

قدرت اولیاء خدا منحصر به موارد معین و محدودى نیست بلکه آنان به اذن الهى بر عالم وجود تسلط دارند و یکى از مظاهر قدرت آنان، چون عیسى بن مریم (علیه السلام) زنده کردن مردگان است که به دو نمونه اشاره مى‏کنیم.

الف) «احمد بن على سرخسى» مى‏گوید:

دیدم زیر گلوى «احکم بن بشار مروزى» خطى از اثر ذبح بود. از ابو زینبه درباره آن سؤال کردم. او گفت: ما هفت نفر بودیم که در بغداد حجره داشتیم. در آن زمان امام محمد تقى (علیه السلام) نیز در بغداد بود. یک شب «احکم» به خانه بازنگشت. ما نگران شدیم. در نیمه‏هاى شب نامه‏اى از حضرت جواد (علیه السلام) به ما رسید که فرموده بود: رفیق شما را بدین صورت ذبح کرده و در نمد پیچانده و در فلان مزبله انداخته‏اند. او را بیاورید و به این نسخه عمل کنید تا شفا یابد.

ما رفتیم و او را در همانجا یافتیم و به خانه آوردیم و با همان داروئى که امام (علیه السلام) دستور داده بود معالجه کردیم ولى نشانه آن زخم در گلوى او همچنان باقى ماند.[31]

ب) «احمد بن محمد حضرمى» مى‏گوید: امام جواد (علیه السلام) به حج مى‏رفت. در منزل زباله‏ زن ضعیفى را دید که بر گاو مرده‏اى که در کنار جاده افتاده بود مى‏گرید. حضرت از علت گریه او پرسید. زن گفت: اى فرزند رسول خدا (صلی الله علیه و آله)، من زن ضعیفى هستم که توان کارى را ندارم و همه دارایى من همین گاو بوده است. امام فرمود: اگر خداوند آن را براى تو زنده کند چه مى‏کنى.

زن گفت: همیشه شاکر و سپاسگزار خواهم بود. امام جواد (علیه السلام) دو رکعت نماز گزارد و دعا کرد و سپس پاى مبارک را به گاو زد در این هنگام گاو به اذن الهى زنده شد و روى پاى خود ایستاد. زن فریاد زد تو عیسى بن مریم هستى.

امام فرمود: این را نگو بلکه ما بندگان مکرّم خداوند هستیم.[32]

شفاى بیماران‏

یکى دیگر از جلوه‏هاى کرامتهاى امام جواد (علیه السلام) در شفاى بیماران بوده است، در این باره روایات زیادى نقل شده است که به ذکر چند نمونه مى‏پردازیم.

الف) «محمد بن میمون» مى‏گوید: پیش از آنکه امام رضا (علیه السلام) به خراسان برود در مکه به خدمت ایشان رسیده عرض کردم: من قصد رفتن به مدینه را دارم، نامه‏اى مرقوم فرمایید تا خدمت امام جواد (علیه السلام) تقدیم کنم.

حضرت تبسمى کرد و نامه‏اى براى فرزندش نوشت. هنگامى که نامه را تقدیم کردم آن حضرت نامه را خواند و به من فرمود: حال چشمانت چگونه است؟ گفتم: به دلیل بیمارى، دیدش را از دست داده است. امام خواست تا نزدیک بروم. آنگاه دست مبارکش را بر چشمان من کشید و در نتیجه نور دیدگانم بازگشت.[33]

ب) «ابو سلمه» مى‏گوید: من مبتلا به ناشنوایى شدیدى شده بودم. هنگامى که امام جواد (علیه السلام) از این جریان اطلاع‏ یافت مرا خواست و دستى بر گوش و سر من کشید و فرمود: بشنو و حفظ کن. او مى‏گوید: به خدا سوگند بعد از آن من صداهاى آهسته را نیز مى‏شنیدم.»[34]

ج)  «محمد فضیل» مى‏گوید: از ناحیه پا دچار بیمارى شده بودم بطورى که چندین ماه از درد آن مى‏نالیدم. به حج رفتم و خدمت امام جواد (علیه السلام) رسیدم و عرض کردم: قربانت گردم، دعایى برپایم بخوان تا از درد رهایى یابم و پایم را به حضرت نشان دادم حضرت فرمود: دیگر این پا مشکلى ندارد، پاى دیگر را نشان بده، من پایم را دراز کردم و حضرت بر آن دعا خواند. هنگامى که برخاستم به خود آمدم و فهمیدم که حضرت قبل از تقاضاى من دعا کرده و خداوند مرا شفا داده بود.[35]

نتیجه گیری

روایات فراوانى که دلالت بر خلقت نور ائمه علیهم السلام داشت و حکایت از تعداد آنان مى‏کرد و نیز روایات و بشارتهایى که در مورد تولّد امام جواد علیه السلام از امامان قبلى رسیده بود، شیعیان را منتظر تولد پیشواى نهم (علیه السلام) گردانده بود و طولانى شدن این انتظار در زمین وجودشان بذر شک و تردید مى‏افشاند و واقفیّه نیز در افشاندن این بذر نقش فراوان داشتند. آنان مى‏خواستند با ابتر معرفى کردن امام رضا (علیه السلام) مرام خود را تبلیغ کرده و حق جلوه دهند.

سرانجام اراده الهى محقق شد و در دهم رجب سال ۱۹۵هجرى جهان به نور قدوم امام جواد (علیه السلام) منور گشت و با تولد این مولود عزیز حزن و شک و تردید از دلهاى شیعیان رخت بربست و شادمانى، امید و یقین جاى آن را گرفت. تبلیغات و شایعات دشمنان بخصوص واقفى‏ها نقش برآب شد و شاید از همین رو و به ملاحظه همین مطلب امام جواد (علیه السلام) از نگاه پدرانش پربرکت ترین مولود براى شیعیان معرفى شده بود. در کتابهاى روایى و تاریخى معجزات و کرامات بسیارى از امام جواد (علیه السلام) نقل شده است که همه نشان دهنده وجود خیر و برکت و مبارک بودن این مولود عزیز برای مسلمانان و شیعیان عالم است.

فهرست منابع

۱. الارشاد، شیخ مفید، منشورات مکتبه بصیرتى، قم.

۲. اثبات الوصیه، مسعودى، منشورات الشریف الرضى- قم.

۳. الانوار البهیه، شیخ عباس قمى، منشورات الشریف الرضى، قم.

۴. اختیار معرفه الرجال معروف‏به رجال کشى، شیخ طوسى، دانشگاه مشهد، ۱۳۴۸ه. ش.

۵. بحارالانوار، علامه مجلسى، مکتبه الاسلامیه، تهران، ۱۳۹۵ه. ق.

۶. دلائل الامامه، محمدبن جریر بن رستم طبرى، منشورات الشریف الرضى، قم.

۷. الفصول المهمه، ابن صباغ مالکى، مطبعه الاعلمى، تهران.

۸. الکافى (اصول)، محمد بن یعقوب کلینى، مکتبه الاسلامیه، تهران، ۱۳۸۸ه. ق.

۹. کفایه الاثر، ابوالقاسم على بن محمد قمى، انتشارات بیدار، ۱۴۰۱ه. ق.

۱۰. کشف الغمه، على بن عیسى اربلى، دارالکتاب الاسلامى، بیروت.

۱۱. مسند الامام الجواد (ع)، عطاردى، مؤتمرالعالمى للامام الرضا (ع)، قم، ۱۴۱۰ه. ق.

۱۲. المصباح، کفعمى، دار الکتب العلمیه، قم.

۱۳. مناقب آل ابى طالب، ابن شهر آشوب، انتشارات علامه، قم.

۱۴. نگاهى گذرا بر زندگانى امام جواد علیه السلام، عبدالرزاق مقرّم، آستان قدس رضوى، مشهد.

 [1] – مناقب آل ابى‏طالب، ج ۴، ص ۳۷۹

[2] – بحارالانوار، ج ۲۵، ص ۶

[3] – بِابى‏ ابْنُ خِیَرَهِ الإِماءِ ابْنُ النُّوبِیَّهِ الطیِبَهِ الْفَمْ المُنْتَجِبَهِ الرَّحِمِ( کافى، ج ۱، ص ۳۲۳)

[4] – کافى، ج ۱، ص ۲۵۲، ح ۱۴.( باب النص على ابى الحسن الرضا( ع))

[5] – بحارالانوار، ج ۵۰، ص ۲۰

[6] – بحارالانوار، ج ۵۰، ص ۱۵؛ الانوار البهیه، ص ۲۰۹

[7] – همان، ص ۳۵ و کفایه الاثر، ص ۲۷۴

[8] – همان

[9] – ارشاد، ص ۳۱۸

[10] – همان

[11] – رجال کشى، ج ۲، ص ۸۲۸، ردیف ۱۰۴۴

[12] – ارشاد، ص ۳۱۸

[13] – مناقب، ج ۴، ص ۳۷۹

[14] – ر. ک- کافى، ج ۱، ص ۴۱۱؛ ارشاد، ص ۳۱۶؛ مناقب، ج ۴، ص ۳۷۹؛ اعلام الورى، ص ۳۲۹و کشف الغُمّه، ج ۳، ص ۱۳۳

[15] – کشف الغمه، ج ۳، ص ۱۳۳، تاریخ بغداد، ج ۳، ص ۵۵، الفصول المهمه، ص ۲۶۶. برخى هفدهم و بعضى نیمه آن ماه را روز ولادت حضرت ذکر کرده‏اند( ر. ک- اعلام الورى ۳۲۹، دلائل الامامه، ص ۲۰۱، التتمه فى تواریخ الائمه، ص ۱۳۱)

[16] – ر. ک- مصباح المتهجد، شیخ طوسى، اعمال ماه رجب، ص ۷۴۱و مناقب، ج ۴، ص ۳۷۹

[17] – علامه مجلسى پس از ذکر این دعا مى‏نویسد: کفعمى در حواشى« بلدالامین» بعد از ذکر کلام شیخ طوسى فرموده است: بعضى از اصحاب در توجیه این که اگر بگوییم امام جواد( ع) در ماه رجب متولد نشده است پس چگونه حضرت حجت( ع) مى‏فرماید:« بالمولودین فى رجب» گفته‏اند: مراد توسل به این دو مولود در ماه رجب است نه آن که آن دو بزرگوار در ماه رجب متولد شده‏اند.

کفعمى در پاسخ مى‏نویسد: این جواب صحیح نیست؛ زیرا با روایت ابن عیاش که شیخ در مصباح نقل کرده است منافات دارد و اختصاص داشتن توسل به این دو امام در ماه رجب اگر به جهت ولادتشان نباشد ترجیحى ندارد و نیز اگر به جهت توسل باشد باید در دعا مى‏فرمود:« اللَّهُمَّ إنّى‏ اسْأَلُکَ بِالامامَیْنِ» نه« بِالمَوْلُودَیْنِ».( بحارالانوار، ج ۵۰، ص ۱۴)

[18] – ر. ک- المصباح، فصل ۴۳، ص ۵۳۰

[19] – الانوار البهیه، ص ۲۰۹و دلائل الامامه، ص ۲۰۱

[20] – مناقب، ج ۴، ص ۳۹۴

[21] – آل عمران، آیه ۱۸. خداوند( با ایجاد نظام واحد جهان هستى)، گواهى مى‏دهد که معبودى جز او نیست؛ و فرشتگان و صاحبان دانش،( هر کدام به گونه‏اى بر این مطلب،) گواهى مى‏دهند؛ در حالى که( خداوند در تمام عالم) قیام به عدالت دارد؛ معبودى جز او نیست، که هم توانا و هم حکیم است.( بحارالانوار، ج ۲۵، ص ۳۷)

[22] – مناقب، ج ۴، ص ۳۹۴

[23] – تحنیک، جویدن خرما و مالیدن آن به کام نوزاد است که رسول خدا( ص) نسبت به نوزادان انجام مى‏داد.( لسان العرب، ج ۱۰، ص ۴۱۶، ماده حنک)

[24] – نگاهى گذرا بر زندگانى امام جواد( ع)، ص ۳۰

[25] – مسند الامام الجواد، ص ۱۵و اثبات الوصیه، مسعودى، ص ۲۰۹

[26] – مسندالامام الجواد( ع)، ص ۱۴

[27] – کافى، ج ۶، ص ۳۶۱. بدیهى است که برکت وجود امام جواد( ع) براى اسلام و شیعیان به ولادت او و آنچه ذکر شده خلاصه نمى‏شود بلکه زندگانى آن حضرت مایه برکت براى آنان بود و چنانکه مرحوم مجلسى ذکر کرده است شیعیان در دوران امام جواد( ع) در رفاه کامل به سر مى‏بردند.( بحارالانوار، ج ۵۰، ص ۲۰)

[28] – مسندالامام الجواد( ع)، ص ۳۸و مناقب، ج ۴، ص ۳۹۰

[29] – دلائل الامامه، ص ۲۰۹

[30] – مسندالامام الجواد( ع)، ص ۱۱۷

[31] – مناقب، ج ۴، ص ۳۹۷

[32] – مسند الامام الجواد، ص ۱۲۵و مدینه المعاجز، ص ۵۳۴

[33] – بحارالانوار، ج ۵۰، ص ۴۶

[34] – بحارالانوار، ج ۵۰، ص ۵۷

[35] – همان، ص ۵۳

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Fill out this field
Fill out this field
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.
You need to agree with the terms to proceed