بسم الله الرحمن الرحیم
السلام علیک یا امیرالمؤمنین علیک السلام
السلام علیک یا صاحب الزمان ارواحنا فداک
رسول خدا صلّیاللهعلیهوآلهوسلم میفرمایند:
لَوْ أَنَّ الرِّیَاضَ أَقْلَامٌ وَ الْبَحْرَ مِدَادٌ وَ الْجِنَّ حُسَّابٌ وَ الْإِنْسَ کُتَّابٌ مَا أَحْصَوْا فَضَائِلَ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ؛ اگر همه باغها قلم شوند و دریا مرکب شود و جنّیان حسابگری کنند و آدمیان بنویسند، نمیتوانند فضایل علی بن ابی طالب علیهالسلام را جمعآوری کرده و برشمارند.[1]
و میفرمایند:
«النَّظَرُ إِلَى عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ عِبَادَه؛ نگاه به علی بن ابی طالب علیهالسلام عبادت است»[2]
و میفرمایند:
«ذِکْرُ عَلِیٍّ عِبَادَهٌ؛ یاد علی علیهالسلام عبادت است»[3]
امیرالمؤمنین علیهالسلام در هیچ جنگ و جهادی شرکت نکردند، مگر این که پیروز بازگشتند.[4] آن حضرت حریف را تنها با یک ضربه میکشتند و در حدیث آمده است: «کَانَتْ ضَرَبَاتُهُ وَتْراً: ضربات شمشیر او همیشه تک ضرب بود.»[5]
رسول خدا صلّیاللهعلیهوآلهوسلم فرمودند:
«یا عَلِی إِنَّکَ قَسِیمُ الْجَنَّهِ وَ النَّارِ؛ ای علی! تو تقسیمکننده بهشت و جهنم هستی»[6]
و نیز فرمودند:
«لَا تُضَادُّوا عَلِیّاً فَتَکْفُرُوا وَ لَا تُفَضِّلُوا عَلَیْهِ فَتَرْتَدُّوا؛ با علی دشمنی نکنید که کافر میشوید و بر او برتری نجویید که از دین خارج میشوید»[7]
از عمر به خطاب روایت شده است که میگفت: «هیچ گاه به علی بد نگوئید چه از رسول خدا صلّیاللهعلیهوآلهوسلم درباره او فضائلی شنیدیم که اگر یکی از آن فضائل را داشتم، برایم باارزشتر از تمامی چیزهایی بود که آفتاب بر آنها میتابد؛ همانا نزد رسول خدا صلّیاللهعلیهوآلهوسلم بودم که دست به شانه علی گذاشتند و فرمودند: «تو اولین کسی هستی که اسلام آوردی و اولین کسی هستی که ایمان آوردی و تو نسبت به من بمنزله هارون نسبت به موسی هستی»»[8]
۵. حضرت امیرالمؤمنین امام علی علیهالسلام بیشتر پیاده میجنگیدند و اگر هم سوار اسبی میشدند، چندان برای ایشان مهم نبود.
به ایشان گفته شد که چرا سوار اسب نمیشوید؟ پاسخ دادند: اسب یا برای تعقیب حریفی است که از میدان میگریزد یا برای این است که کسی بخواهد خود بگریزد. من نه کسی هستم که پشت به دشمن کنم و بگریزم و نه کسی هستم که اگر کسی گریخت، او را تعقیب کنم. پس اسب را برای چه میخواهم؟[9]
۶. زره حضرت، تنها سینه ایشان را میپوشاند و هرگز پشت نداشت. از ایشان پرسیدند که چرا زرهشان پشت ندارد؟! آیا نمیترسند که کسی از پشت به ایشان ضربتی بزند؟! حضرت در پاسخ فرمودند: «من هرگز به دشمن پشت نمیکنم و از میدان نمیگریزم و خدا هرگز آن روز را نخواهد آورد.»[10]
۱.۱ امیرالمؤمنین علیهالسلام در قرآن
آیا میدانید که بنا بر گفته عالمان اهل سنت بیش از ۳۰۰ آیه قرآن در فضیلت امیرالمؤمنین علیهالسلام نازل شده است؟ از ابنعباس نقل شده که آن مقدار از قرآن که درباره علی علیهالسلام نازل شده، درباره هیچکس نازل نشده است؛[11] همو در روایتی دیگر میگوید: «خدا آیهای را نازل نکرد که در آن «یا أیها الذین آمنوا» باشد، مگر آن که علی علیهالسلام سید و شریف و امیر (و مصداق اتم و اکمل) آن است و احدی از اصحاب رسول خدا صلّیاللهعلیهوآلهوسلم نبود، مگر اینکه خداوند در قرآن به او عتاب کرده است، جز علی بن ابی طالب که خداوند هرگز در هیچ آیهای به او عتاب نکرد.[12]
«خطیب بغدادی» که از دانشمندان و مورخان مشهور اهل سنت است، از «ابن عباس» روایت میکند که ۳۰۰ آیه قرآن در مورد امیرالمؤمنین علی علیهالسلام نازل شده است.[13]
«حاکم حسکانی» که یکی از مفسرین معروف اهل سنت است، تفسیری دارد به نام «شواهد التنزیل» که در این تفسیر در مورد قریب به ۲۰۰ آیه از قرآن کریم، از خود اهل سنت روایاتی را نقل می کند که این آیه در فضیلت امیرالمؤمنین علیهالسلام نازل شده است.
از پیامبر گرامی اسلام صلیاللهعلیهوآله روایت است که فرمود: «هیچ آیهای از قرآن که در آن خداوند از کسی یا قومی ابراز خشنودی کرده باشد نیست، مگر این که دربارهی علی علیهالسلام نازل شده است. هیچ آیهای از قرآن که در آن خداوند مؤمنین را با تعبیر «یا أیها الذین آمنوا» مورد خطاب قرار داده باشد نیست، مگر اینکه قبل از همه علی را به آن خطاب اراده فرموده است. هیچ آیهای از قرآن که در آن قومی ستایش شده باشند نیست، مگر اینکه دربارهی علی علیهالسلام نازل شده است.»[14]
👈 از جمله آیاتی که در مورد امیرالمؤمنین علیهالسلام نازل شده است، بخشی از آیهی سوم سورهی مائده است که به «آیهی اکمال» معروف است.
🔸 الْیَوْمَ یَئِسَ الَّذینَ کَفَرُوا مِنْ دینِکُمْ فَلا تَخْشَوْهُمْ وَ اخْشَوْنِ الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دینَکُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتی وَ رَضیتُ لَکُمُ الْإِسْلامَ دینا؛ امروز کسانى که کفر ورزیدند، از (زوال و نابودی) دین شما ناامید شدند؛ پس، از آنها نهراسید و (از مخالفت من) بهراسید! امروز، دینتان را برایتان کامل کردم؛ و نعمت خود را بر شما تمام نمودم و اسلام را براى شما (به عنوان) دین پذیرفتم. (مائده/ ۳) 🔸
دهها حدیث از شیعه و اهل سنت نقل شده که این آیه در روز غدیر خم و بعد از ابلاغ امامت و ولایت امیرالمؤمنین علیهالسلام توسط پیامبر گرامی اسلام صلیاللهعلیهوآله نازل شده است ‼️
در این آیهی شریفه خداوند چنین بیان میفرماید که امروز و به واسطهی ابلاغ امامت علی علیهالسلام دین اسلام کامل شد و نعمت ویژهای که به واسطهی این دین شریف به امت اسلام عطا شده بود، تمام گردید و کافران و دشمنان دین خدا از اینکه بتوانند لطمهای به اسلام بزنند و این دین شریف را از بین ببرند، ناامید شدند و این امور همگی از آثار و نتایج ولایت و امامت علی علیهالسلام و فرزندان طاهرین آن حضرت است.
👈 یکی دیگر از آیاتی که در مورد امیرالمؤمنین علیهالسلام نازل شده است، آیهی ۵۶ سورهی زمر است.
🔸 «أَنْ تَقُولَ نَفْسٌ یا حَسْرَتى عَلى ما فَرَّطْتُ فی جَنْبِ اللَّهِ وَ إِنْ کُنْتُ لَمِنَ السَّاخِرینَ؛ (این توصیهها و دستورها براى این است که) مبادا کسى روز قیامت بگوید: «افسوس بر من از که در مورد جنب الله کوتاهی کردم و از مسخرهکنندگان بودم!»» (زمر/ ۵۶) 🔸
از امام کاظم علیهالسلام روایت است که فرمودند: «جنب الله در این آیه امیرالمومنین علیهالسلام است و اوصیای بعد از ایشان نیز تا آخرینشان دارای همین مقام و منزلت والا هستند»[15]
و پیامبر گرامی اسلام صلیاللهعلیهوآله در این باره به ابوذر فرمودند: ای ابوذر! روز قیامت کسی که حقِّ علی و ولایتش را انکار کرده است در حالی وارد محشر میشود که کر و لال و کور است و در تاریکیهای قیامت با صورت به زمین میخورد و منادی (از جانب او) میگوید: «افسوس بر من از که در مورد جنب الله کوتاهی کردم» و در این حال طوقی از آتش به گردنش انداخته میشود.[16]
👈 یکی دیگر از آیاتی در مورد امیرالمؤمنین علیهالسلام نازل شده است، آیهی ۱۲ سورهی یس است.
🔅 إِنَّا نَحْنُ نُحْیِ الْمَوْتى وَ نَکْتُبُ ما قَدَّمُوا وَ آثارَهُمْ وَ کُلَّ شَیْءٍ أَحْصَیْناهُ فی إِمامٍ مُبینٍ؛ به یقین ما مردگان را زنده مىکنیم و آنچه را از پیش فرستادهاند و تمام آثار آنها را مى نویسیم؛ و همه چیز را در کتاب آشکار کنندهاى برشمردهایم! (یس/ ۱۲) 🔅
ابوجارود از امام باقر علیهالسلام نقل میکنند که آن حضرت به نقل از اجداد طاهرینشان علیهمالسلام فرمودند: «هنگامى که آیهی «وَ کُلَّ شَیْءٍ أَحْصَیْناهُ فِی إِمامٍ مُبِینٍ» نازل شد، ابو بکر و عمر برخاستند و عرض کردند: یا رسول الله! آیا منظور از امام مبین تورات است؟ پیامبر صلیاللهعلیهوآله فرمود: خیر
عرض کردند انجیل است؟ فرمود: خیر
عرض کردند: منظور قرآن است؟ فرمود: خیر
در این حال امیرالمومنین علیهالسلام به سوى پیامبر صلیاللهعلیهوآله آمد؛ هنگامى که چشم رسول خدا صلیاللهعلیهوآله بر او افتاد فرمود: این همان امام مبینی است که خداوند متعال علم همه چیز را در او برشمرده است.»[17]
👈 بنابر روایات متعددی که از طریق شیعه و سنی به ما رسیده است، آیات بسیار دیگری از قرآن هستند که در شأن آن بزرگوار نازل شده اند که در اینجا به برخی از آنها اشاره میکنیم:
۱- آیه تبلیغ : مائده/ ۶۷: یا ایها الرسول بلغ ما انزل الیک من ربک . ……….
۲- آیه اکمال دین : مائده/ ۳: الیوم اکملت لکم دینکم و اتممت علیکم نعمتی ……
۳- آیه ولایت : مائده/ ۵۵: انما ولیکم الله و رسوله …..
۴- آیه اولو الامر : نساء/ ۵۹: یا ایها الذین آمنوا اطیعوا الله و اطیعوا الرسول …..
۵- آیه صادقین : توبه/ ۱۱۹: یا ایها الذین آمنوا اتقوا الله و کونوا مع الصادقین
۶- آیه لیله المبیت : بقره/ ۲۰۷: و من الناس من یشری نفسه ابتغاء مرضات الله …..
۷- آیه سقایت حج : توبه/ ۱۹- ۲۲: ا جعلتم سقایه الحاج و عماره المسجد الحرام ……
۸- آیه علم الکتاب : رعد/ ۴۳: و یقول الذین کفروا لست مرسلا قل کفی بالله شهیدا بینی و بینک و من عنده علم الکتاب
۹- آیه اذان : توبه/ ۳ : و اذان من الله و رسوله الی الناس یوم الحج الاکبر …..
۱۰- آیه محسنین : زمر/ ۳۲- ۳۴: فمن اظلم ممن کذب علی الله و کذب بالصدق …..
۱۱- آیه پیشگامان نخستین : توبه/ ۱۰۰: و السابقون الاولون من المهاجرون و الانصار …..
۱۲- آیه محبت : مریم/ ۹۶: ان الذین آمنوا و عملوا الصالحات سیجعل لهم الرحمان ودا
۱۳- آیه سابقون : واقعه/ ۱۰- ۱۲: والسابقون السابقون اولئک المقربون …..
۱۴- آیه اذن واعیه : حاقه/ ۱۱و ۱۲: انا لما طغی الماء حمکناکم فی الجاریه …….
۱۵-آیه صالح المومنین : تحریم/ ۴: ان تتوبا الی الله فقد صغت قلوبکما ………
۱۶- آیه انذار و هدایت : رعد/ ۷: و یقول الذین کفروا لولا انزل علیه آیه من ربه …..
۱۷- آیه خیر البریه : بینه/ ۷و۸ : ان الذین آمنوا و عملوا الصالحات اولئک هم خیر البریه …..
۱۸- آیه حکمت : بقره/ ۲۶۹: یوتی الحکمه من یشاء و من یوت الحکمه فقد اوتی خیرا کثیرا ….
۱. منابع
ابن عساکر، علی بن حسن، تاریخ مدینه دمشق (ج ۴۲)، بیروت، دارالفکر، ۱۴۱۷ق
خطیب بغدادی، احمد بن علی، تاریخ بغداد، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۰۷ق/ ۱۹۸۷م.
متقی هندی، علی بن حسامالدین، کنزالعمال، بیروت، موسسه الرساله، چاپ پنجم، ۱۴۰۱ق/۱۹۸۱م.
حاکم نیشابوری، محمد بن عبدالله، المستدرک علی الصحیحین، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۱ق.
طبرانی، سلیمان بن احمد، معجم الاوسط، ریاض، مکتبه المعارف، ۱۴۰۵ق.
ابن ابی الحدید، عبد الحمید بن هبه الله، شرح نهج البلاغه، قم، مکتبه آیه الله العظمی المرعشی النجفی، ۱۴۰۴ق.
ابن شهر آشوب، محمد بن علی، مناقب آل ابیطالب (علیهمالسّلام)، قم، علامه، ۱۳۷۹ق.
مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى، بحارالانوار، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، چاپ دوم، ۱۴۰۳ق.
شیخ صدوق، محمد بن علی، عیون اخبار الرضا، تهران، نشر جهان، ۱۳۷۸ق.
کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.
مفید، محمد بن محمد، الاختصاص، قم، کنگره شیخ مفید، ۱۴۱۳ق.
العروسى الحویزى، عبد على بن جمعه، تفسیر نورالثقلین، قم، اسماعیلیان، چاپ چهارم، ۱۴۱۵ق.
کوفى، فرات بن ابراهیم، تفسیر فرات کوفی، تهران، وزارت ارشاد، ۱۴۱۰ق.
[1]– بحارالأنوار، ج ۴۰، ص ۴۹.
[2]– مناقب آل ابی طالب علیهمالسلام، ج ۳، ص ۲۰۲؛ المستدرک علی الصحیحین(نیشابوری)، ج۳، ص۱۵۲.
[3]– الاختصاص (للمفید)؛ ص ۲۲۴؛ تاریخ مدینه دمشق، ج ۴۲، ص ۳۵۶.
[4]– معجم الاوسط طبرانی ج ۳، ص ۸۷– ۸۸، ۲۱۷۶.
[5]– شرح نهج البلاغه لابن أبی الحدید، ج ۱، ص ۲۱.
[6]– عیون اخبار الرضا، ج ۲، ص ۲۷.
[7]– مناقب آل ابی طالب علیهمالسلام، ج ۳، ص ۲۰۳.
[8]– کنزالعمال، ج ۱۳، ص ۱۲۴.
[9]– مناقب آل ابی طالب علیهمالسلام، ج ۳، ص ۲۹۸.
[10]– شرح نهج البلاغه لابن أبی الحدید، ج ۲۰، ص ۲۸۰.
[11]– تاریخ مدینه دمشق، ج ۴۲، ص ۳۶۳.
[12]– همان.
[13]– تاریخ بغداد، ج ۶، ص ۲۲۱؛ ضمن ترجمه اسماعیل بن محمد بن عبدالرحمن (۳۲۷۵)؛ تاریخ مدینه دمشق، پیشین، ص ۳۶۴.
[14]– بحارالأنوار، ج ۳۷، ص ۲۱۰؛ تفسیر صافی، ج ۲، ص ۶۱.
[15]– الکافی، ج ۱، ص ۱۴۵.
[16]– تفسیر فرات کوفی، ص ۳۶۶.
[17]– تفسیر نورالثقلین، ج ۴، ص ۳۷۹.